.::GençMekan::. - Tekil Mesaj gösterimi

**ÇaLıKuŞu** · 01-10-2007, 06:05 AM

EDEBİYATIN VARLIGI VE AMACI
İnsanın ve toplumların kendilerini ifade edebilmelerinin en etkin yollarından biri olan ede*biyat toplum yaşantısından doğan bütün olay duygu ve düşünceleri kapsayan bir sanat dalıdır. Bu nedenle edebiyatla sosyal yapı arasında önemli bir ilgi ve etkileşim vardır. Bu ilgi ve etkileşim sonucu toplumların geçirdiği aşamalar edebiyata yansımış ve edebiyat dönemleri ile edebi akımlar oluşmuştur.

1- Edebiyatla Sosyal Yapı Arasındaki İlgi ve Etkileşim
Konumuza başlarken önce edebiyatın tanımını yapalım edebiyatla ilgili kavramları kısaca tanıtalım; sonra edebiyatla sosyal yapı arasındaki ilgi ve etkileşime değinelim.
Edebiyat insan ve toplum yaşantısından doğan bütün olay duygu düşünce ve hayal1e*rin söz ve yazı ile güzel ve etkili bir biçimde anlatılması sanatıdır.
Edebiyatla ilgili edebiyat hakkında yazılmış dil ürünlerine edebi eser denir.
Edebiyat ve edebi terimleri ustalıklı ve incelikli söz anlamına gelen Arapça edeb kökünden gelir.
Edebiyat aynı zamanda edebiyat sanatının kuralları ve ürünleri ile uğraşan bir bilim dalıdır. Bu bilim dalına Edebiyat Tarihi denir.
Edebiyat tarihi edebiyat eserlerini ve edebiyatçıları tarihi gelişim içinde inceleyen bilim dalıdır.
Edebiyat tarihlerini ve edebiyat tarihinin konusunu oluşturan edebi eserleri incelediğimiz zaman edebiyatla sosyal yapı arasında büyük bir ilgi ve etkileşim olduğunu görürüz.
Toplumların yönlendirilmesinde önemli bir katkısı olan edebiyat düşüncelerimizi geliştirir duygularımızı zenginleştirir; insanın kendini tanımasını sağlar. Evrensel bir nitelik taşıyan edebiyat aynı zamanda toplumları birbirine yaklaştırır.
Toplumların eğitiminde ve gelişmesinde önemli bir rolü olan edebiyat toplum hayatı ile yakından ilgilidir. Toplumdaki tüm gelişmeler ve değişimler de olduğu gibi edebiyata yansır. Edebi eserler kaynağını sosyal yapıdan alır.
Sonuç olarak; tüm edebiyat ürünleri toplumlaı1 etkileyerek onların gelişmelerine ve değişimlerine katkıda bulunurken; toplumların yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamalar da edebiyat eserlerine yansır.

2- Edebiyatla Düşünce Akımları Arasındaki İlişkiler ve Edebi Akımlar
Edebiyatla sosyal yapı arasındaki ilgi ve etkileşimi evrensel bir nitelik taşıyan edebiyatın toplumları birbirine yaklaştırdığını bir önceki konuda belirttik.
Edebi eserleri incelediğimiz zaman ilk çağlarda bile toplumların birbirinden etkilendiğini görüyoruz. İlk edebiyat ürünleri olan destanlar buna en güzel örnektir.
Toplumları yönlendiren ve geliştiren tüm düşünce akımları doğrudan edebiyata yansımıştır. Sözgelimi Rönesans'ın sonucunda Eski Yunan ve Latin kaynaklarını esas alan Klasisizm Fransız Devriminin getirdiği demokrasi özgürlük insan severlik gibi kavramların or*taya çıkmasıyla Romantizm Pozitivizm (Müsbet İlim) in sonucunda ise Realizm Ortaya çıkmıştır.
Avrupa'da Rönesans'tan sonra arka arkaya ortaya çıkan ve bizim edebiyatımızda da Tan*zimat'tan sonra etkisini gösteren başlıca edebiyat akımları şunlardır: Klasizm Romantizm Rea*lizm Naturalizm Sür-realizm Parnasizm Sembolizm vb.dir.

3- Tanzimat Fermanı'ndan Günümüze Uzanan Türk Edebiyatı'nın Dönemleri
13. yüzyıldan 19.yüzyılın ortalarına kadar süren Klasik Türk edebiyatı Şeyhi Ali Şir Nevai Fuzuli Baki Nef'i Nedim gibi şairlerle birbirinden güzel eserler vermiş 19.yüzyılın orta*larında varlığını tamamlayarak yerini "Batı Edebiyatı Etkisindeki Türk Edebiyatı"na bırakmıştır.
Batı edebiyatı etkisindeki Türk edebiyatı Tanzimat'ın ilanından sonra başlar"; günümüze kadar" oluşan edebiyat dönemlerini kapsar.
Bu dönemleri şöyle sıralayabiliriz:
Batı Edebiyatı Etkisindeki Türk Edebiyatı Dönemleri
I- Tanzimat Edebiyatı (1860–1896)
a) 1. Dönem b) 2.Dönem
II- Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) 1896–1901
III- Fecr-i Ati (1901–1911)
IV- Milli Edebiyat Akımı (1911–1918)
V- Milli Mücadele Dönemi (1918–1923)
a) 1940 Yılına kadar Türk Edebiyatı
b) Son Dönem Türk Edebiyatı
c) Günümüz Halk Edebiyatı

XIX. YÜZYIL TÜRK EDEBİYATI
19. yüzyılda Divan edebiyatı ve Halk edebiyatı yüzyıllar süren etkinliklerini yitirmiş Tan*zimat Fermanı'nın ilanından sonra (19.yüzyılın ikinci yarısında) yerlerini Batı edebiyatı etkisinde gelişen Tanzimat edebiyatına bırakmıştır.

1-XIX. Yüzyıl Türk Edebiyatı

a) Genel Özellikleri
1- 19. yüzyılda Divan edebiyatı olarak da adlandırdığımız Klasik Türk edebiyatı etkin*liğini yitirmiş şairler kendilerinden öncekileri taklitten öte gidememiş1erdir. Ancak Enderunlu Vasıf Yenişehirli Avni Keçecizade İzzet Molla gibi sanatçılarımız edebiyatımıza bazı yenilikler ge*tirerek Divan edebiyatının bir süre daha devam etmesini sağlamışlardır.
2- Bu yüzyılda Divan şairleri halkın kullandığı deyimleri sözcükleri kullanarak halk şiiri özelliklerini. Divan şiirine getirmişlerdir.
3- Buna karşılık 19.yüzyılda Halk şairleri Divan şiirinin etkisinde daha çok kalmış; bu et*kiyle aruz ölçüsünü kullanmış Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalara daha fazla yer vermişlerdir.
4- 19.yüzyılın ikinci yarısında Divan ve Halk edebiyatları etkisini yitirmiş yerlerini Batı edebiyatı etkisinde gelişen Tanzimat edebiyatına bırakmıştır.
5- Tanzimat edebiyatı ile birlikte toplumcu bir sanat anlayışı benimsenmiş; hak adalet özgürlük gibi kavramlar edebiyatımıza yerleşmiştir.
6- Yine Tanzimat edebiyatı ile Batı edebiyatını etkileyen Klasizm Romantizm Realizm gibi edebi akımlar bizim edebiyatımızı da etkilemiş; roman hikâye tiyatro makale gibi yeni türler ilk kez edebiyatımızda yer almıştır.

b) Manzum Eserler
19.yüzyılda Divan ve Halk edebiyatları eski etkilerini yitirmiş özellikle Divan şairleri söyleyiş yönünden güçlü şiirler ortaya koyamamışlardır.
Bu yüzyılda Divan şairleri halka yaklaşır ve halk şiirinin özelliklerinden yararlanırken; Halk şairleri de divan şiirinin söyleyiş özelliklerine yaklaşmışlardır.
Divan şairleri "mahallileşme" akımının sonucu halkın kullandığı söyleyiş özelliklerinden yararlanmış deyimleri bol bol kullanmışlardır.
Bu yüzyılın Divan şairlerinin başlıcaları Yenişehirli Avni Enderunlu Vasıf ve Keçecizade İzzet Molla'dır.
Yenişehirli A Avni Divan geleneği ile yetiştiği halde Halk şiirinden de etkilenmiştir.
Şiirlerinde Mevlana tarikatına (Mevlevilik) mensup olduğu için Tasavvufun izleri görülür
Aynı yüzyılda yaşayan Enderunlu Vasıf ise I8.yüzyıl Divan şairi olan Nedim'in tarzını devam ettirmiş; sade içten bir anlatım kullanmıştır. Şiirlerinde İstanbul'u anlatmış Nedim gibi zevk ve eğlenceden neşeden söz eden şiirler yazmıştır. Bu yüzyılın diğer Divan şairleri gibi halk söyleyişlerini kullanmıştır.
Edebiyatımızda "Mihnet-i Keşan" adlı mesnevisiyle tanınan Keçecizade İzzet Molla Divan şiirine birçok yeni kavramlar getirmiştir. "Mihnet-Keşan" konu ve tema bakımından yeni bir eserdir. Bu eserinde şair başından geçen bir olayı anlatarak psikolojik yorumlar yapmıştır.
19.yüzyılın en önemli Halk şairleri Dadaloğlu Seyrani Bayburtlu Zihni ve Erzurumlu Emrah
19.yüzyılın güçlü Halk şairlerinden Dadaloğlu Avşar Türkleri arasından yetişmiş ve onların acılarını dile getirmiştir. Şiirlerinde yiğitlik haksızlığa karşı gelmek adalet gibi kavramlarla aşk güzellik ve doğa ile ilgili konuları işlemiştir.
Bu yüzyılın önemli şairi Seyrani "taşlama"ları ile tanınır. Çevresinde gördüğü ak*saklıkları ahlaksızlıkları haksızlıkları ince bir mizahla taşlamalarında dile getirmiş devletin en üst kademelerinde bulunanları bile yanlışlarından dolayı korkmadan eleştirmiştir.
19.yüzyılda Divan tarzında da şiirler yazan ama asıl halk şiirine ait "koşma"larıyla tanınan ve sevilen şairimiz Bayburtlu Zihni iyi bir eğitim görmüştür.
Divan şiirinin etkisiyle Arapça ve Farsça sözcükleri kullanmıştır. Lirik içten bir anlatımı vardır.
Bayburtlu Zihni gibi Halk şiirine Divan şiiri öğelerini getiren bir diğer Halk şairimiz de Erzurumlu Emrah'tır. Kendisinden sonra birçok halk şairini etkileyen Erzurumlu Emrah Arapça ve Farsça sözcüklere yer vermesine rağmen Türkçeyi başarıyla kullanmış şiirlerini lirik ve içten bir anlatımla söylemiştir.

c) Mensur Eserler
Divan edebiyatında nazım hep ön planda olmuş ancak 15.yüzyıldan sonra nesir gelişmeye başlamıştır. 19.yüzyılda ise nesir türlerinin daha ön plana geçtiğini görüyoruz.
Bu yüzyılın nesir türündeki önemli eserleri Yirmi sekiz Çelebi Mehmet'in "Sefa*retname"si ile "Mütercim Asım Tarihi"dir. Mütercim Asım'ın bu kitabı yakın tarihimizi anla*tan önemli bir eserdir.

XIX. YÜZYIL DÜNYA EDEBİYATI
Avrupa'da Rönesans'la her alanda başlayan gelişmeler edebiyata da yansıdı. 17.yüzyılda kaynağını Eski Yunan ve Latin eserlerinden alan klasik b ir edebiyat anlayışı oluştu. 1789 Fransız devriminden sonra ise birbirinden farklı yeni edebiyat anlayışları ortaya çıktı. Ede*biyatta önemli gelişmeler ve büyük bir canlılık oluştu.
Avrupa'da özellikle Fransa'da başlayan bu gelişmeler daha sonra bütün dünyaya yayıldı.

1- 19.yüzyıl Dünya Edebiyatının Genel Özellikleri
Rönesans XV. ve XVI. yüzyıllarda Avrupa'nın "altın çağı" olmuştur. Bu dönemin yazar*ları öncelikle Eski Yunan ve Latin edebiyat eserlerini örnek almışlar; ancak bu örneklere Yeniçağ'ın tüm düşünce özelliklerini ve yeniliklerini de katarak çok güzel ve özgün eserler ortaya koymuşlardır.
Yaşadıkları toplumun ürünü olan edebiyatçılar ait oldukları toplumlara siyasal sosyal kültürel gelişimlerini yansıtırlar. Sanatçılar bu kavramları yansıtırken hep arayış içinde olmuşlar ve toplumda beliren eğilimlere göre bu arayışlarını sürdürmüşler. Sanatçıların toplum psikolojisine göre bu eğilimlere şekil vermesiyle yeni biçimler türler karakterler ortaya çıkmış böylece edebi akımlar oluşmuştur.
Edebiyatta görüş duyuş anlayış farklılıklarından oluşan çığırlara edebi akım denir.
Avrupa'da özellikle Fransa'da ortaya çıkan bu edebi akımlar zamanla bütün dünya ede*biyatlarını etkilemiş Tazimattan sonra da bizim edebiyatımızda etkisini göstermiştir
Edebi akımlardan Romantizm Realizm ve Sembolizm ile bu akımlardan etkilenmiş Dünya edebiyatının seçkin sanatçılarından birkaçı hakkında bilgi verelim:

2- Romantizm Edebiyat Akımı- Victor Hugo
17.yüzyılda ortaya çıkan Klasisizm akımının sanatçıyı sıkan belirli kuralları vardır.
İşte sanatçıyı sıkan bu kuralcılığa bir tepki olarak 19.yüzyılda Romantizm akımı doğmuştur.
Akıl ve sağduyuya dayanan Klasisizm'e karşılık Romantizm'de hayaller duygular ve coşkular önem kazanmıştır.
Romantizm'de kişiler çevreleri içinde ele alınmış gerçekler tüm yönüyle verilmiştir.
Romantizm akımının öncüsü ünlü Fransız yazarı Victor Hugo’dur.
Victor Hugo "Cromwell" adlı tiyatro eserinin önsözünde Romantizm'in ilkelerini belirtmiş "Hernani" dramının oynanmasından sonra da Romantizm kesin zaferini kazanmıştır.
Şiir tiyatro roman türünde eserler veren Victor Hugo eserlerinde özgürlük vatan sevgi*si demokrasi insanlık gibi toplumsal kavramları savunmuş doğaya önem vermiş insan ilişkilerindeki duygusallığı heyecanları ve coşkuyu işlemiştir.
Victor Hugo'nun anlatımı akıcı ve sürükleyicidir. Zengin ve güçlü bir söyleyişle yazmıştır.
Sefiller ve Notre Dame'nin Kamburu adlı romanları Victor Hugo'nun Dünya Klasikleri içinde yer alan çok önemli eserlerindendir

3- Realizm Edebiyat Akımı- Tolstoy-Stendhal
Realizm 19.yüzyılın ikinci yansında Romantizme tepki olarak doğmuş bir edebiyat akımıdır.
19.yüzyılda deneysel bilimlerin gelişmesiyle oluşan Realizm insanın ve toplumların hayatının bütün oluş çizgilerini nedenleriyle görmek göstermek isteyen; yani gerçeği olduğu gibi anlatmayı amaç edinen edebiyat akımıdır.
Realizm Romantizme karşı kesin Üstünlüğünü Fransız yazan Gustave Flaubert'in "Madam Bovary" adlı eseri ile kazandı.
Önce Fransa'da ortaya çıkan Realizm daha sonra bütün Dünya edebiyatlarını etkilemiştir. Honore de Balzac Guy de Maupassant Stendhal Tolstoy Dostoyevski Çehov Char*les Dickens John Steinbeck realist yazarlardandır.
Dünya edebiyatının en seçkin sanatçılarından birisi Rus yazarı Tolstoy'dur.
Dram türünde de eserleri olmasına rağmen Tolstoy'un asıl gücü romanlarındadır. Halkı çok iyi tanıyan Tolstoy romanlarında çok başarılı karakterler yarattı. Toplumdaki dengesizlikleri eşitsizlikleri memleketinin hayatını ve özelliklerini realist bir görüşle yazdığı romanlarında çok canlı bir biçimde anlattı.

Tolstoy görüşlerini keskin bir gözlem gücüyle yapmacıklıktan uzak sade ve son derece akıcı bir anlatımla dile getirdi
"Harp ve Sulh" "Diriliş" "Anna Karenina" Dünya edebiyatının seçkin örneklerindendir
Dünya edebiyatının bir diğer önemli yazarı Realizm edebi akımının öncülerinden olan
Fransız yazar Stendhal'dir.
Gezi anı deneme hikâye ve roman türlerinde eserler veren Stendhal'in en başarılı olduğu alan romandır. İlk ve en önemli eseri olan "Kırmızı ve Siyah" ilk psikolojik romandır ve Dünya edebiyatının en büyük eserlerindendir.
İnsanlar hakkında eşsiz deneyimler kazanan çevresini çok iyi gözlemleyen Stendhal bütün birikimlerini roman ve hikâyelerinde başarıyla kullandı.
Stendhal'in yalın sade gerçekçi ve etkileyici bir anlatımı vardır.

4- Parnasizm ve Sembolizm Edebiyat Akımları-Paul Verlaine
Realizm edebiyat akımının şiirdeki biçimine Parnasizm denir. Parnasizm şiirdeki gerçekçiliktir.
"Sanat için Sanat" görüşünü benimseyen Parnasyen şairler duygudan çok tasvire düşünceye biçim ve söyleyiş güzelliğine önem vermişlerdir.
Sembolizm ise 19.yüzyılın ikinci yarısında Parnasizm'e tepki olarak doğan bir diğer edebi akımıdır.
Sembolizm doğrudan doğruya anlatılması mümkün olmayan ince derin duyguların ve coşkunlukların sembollerle ve seçkin sözlerin yarattığı müzikle dile getirilmesini isteyen bir ede*biyat akımıdır.
Sembolizm'de doğa değil onun insan ruhunda bıraktığı izlenimler anlatılır. Anlam kapalıdır. Sözler anlamları ile değil yaratacakları ahenkle müzikle önemlidir.
Paul Verlaine Baudelaire Arthur Rimbaud bu akımın öncülerindendir.

01-10-2007, 06:05 AM	#9 (permalink)
ÇaLıKuŞu Profesyonel Üyelik tarihi: Aug 2007 Bulunduğu yer: -------- Mesajlar: 11.499 Ruh Halim: Tesekkür: 0 31 Mesajina 40 Tesekkür Aldi Tecrübe Puanı: 556 Rep Puanı: 8352 Rep Derecesi :	EDEBİYATIN VARLIGI VE AMACI İnsanın ve toplumların kendilerini ifade edebilmelerinin en etkin yollarından biri olan edebiyat toplum yaşantısından doğan bütün olay duygu ve düşünceleri kapsayan bir sanat dalıdır. Bu nedenle edebiyatla sosyal yapı arasında önemli bir ilgi ve etkileşim vardır. Bu ilgi ve etkileşim sonucu toplumların geçirdiği aşamalar edebiyata yansımış ve edebiyat dönemleri ile edebi akımlar oluşmuştur. 1- Edebiyatla Sosyal Yapı Arasındaki İlgi ve Etkileşim Konumuza başlarken önce edebiyatın tanımını yapalım edebiyatla ilgili kavramları kısaca tanıtalım; sonra edebiyatla sosyal yapı arasındaki ilgi ve etkileşime değinelim. Edebiyat insan ve toplum yaşantısından doğan bütün olay duygu düşünce ve hayal1erin söz ve yazı ile güzel ve etkili bir biçimde anlatılması sanatıdır. Edebiyatla ilgili edebiyat hakkında yazılmış dil ürünlerine edebi eser denir. Edebiyat ve edebi terimleri ustalıklı ve incelikli söz anlamına gelen Arapça edeb kökünden gelir. Edebiyat aynı zamanda edebiyat sanatının kuralları ve ürünleri ile uğraşan bir bilim dalıdır. Bu bilim dalına Edebiyat Tarihi denir. Edebiyat tarihi edebiyat eserlerini ve edebiyatçıları tarihi gelişim içinde inceleyen bilim dalıdır. Edebiyat tarihlerini ve edebiyat tarihinin konusunu oluşturan edebi eserleri incelediğimiz zaman edebiyatla sosyal yapı arasında büyük bir ilgi ve etkileşim olduğunu görürüz. Toplumların yönlendirilmesinde önemli bir katkısı olan edebiyat düşüncelerimizi geliştirir duygularımızı zenginleştirir; insanın kendini tanımasını sağlar. Evrensel bir nitelik taşıyan edebiyat aynı zamanda toplumları birbirine yaklaştırır. Toplumların eğitiminde ve gelişmesinde önemli bir rolü olan edebiyat toplum hayatı ile yakından ilgilidir. Toplumdaki tüm gelişmeler ve değişimler de olduğu gibi edebiyata yansır. Edebi eserler kaynağını sosyal yapıdan alır. Sonuç olarak; tüm edebiyat ürünleri toplumlaı1 etkileyerek onların gelişmelerine ve değişimlerine katkıda bulunurken; toplumların yüzyıllar boyunca geçirdiği aşamalar da edebiyat eserlerine yansır. 2- Edebiyatla Düşünce Akımları Arasındaki İlişkiler ve Edebi Akımlar Edebiyatla sosyal yapı arasındaki ilgi ve etkileşimi evrensel bir nitelik taşıyan edebiyatın toplumları birbirine yaklaştırdığını bir önceki konuda belirttik. Edebi eserleri incelediğimiz zaman ilk çağlarda bile toplumların birbirinden etkilendiğini görüyoruz. İlk edebiyat ürünleri olan destanlar buna en güzel örnektir. Toplumları yönlendiren ve geliştiren tüm düşünce akımları doğrudan edebiyata yansımıştır. Sözgelimi Rönesans'ın sonucunda Eski Yunan ve Latin kaynaklarını esas alan Klasisizm Fransız Devriminin getirdiği demokrasi özgürlük insan severlik gibi kavramların ortaya çıkmasıyla Romantizm Pozitivizm (Müsbet İlim) in sonucunda ise Realizm Ortaya çıkmıştır. Avrupa'da Rönesans'tan sonra arka arkaya ortaya çıkan ve bizim edebiyatımızda da Tanzimat'tan sonra etkisini gösteren başlıca edebiyat akımları şunlardır: Klasizm Romantizm Realizm Naturalizm Sür-realizm Parnasizm Sembolizm vb.dir. 3- Tanzimat Fermanı'ndan Günümüze Uzanan Türk Edebiyatı'nın Dönemleri 13. yüzyıldan 19.yüzyılın ortalarına kadar süren Klasik Türk edebiyatı Şeyhi Ali Şir Nevai Fuzuli Baki Nef'i Nedim gibi şairlerle birbirinden güzel eserler vermiş 19.yüzyılın ortalarında varlığını tamamlayarak yerini "Batı Edebiyatı Etkisindeki Türk Edebiyatı"na bırakmıştır. Batı edebiyatı etkisindeki Türk edebiyatı Tanzimat'ın ilanından sonra başlar"; günümüze kadar" oluşan edebiyat dönemlerini kapsar. Bu dönemleri şöyle sıralayabiliriz: Batı Edebiyatı Etkisindeki Türk Edebiyatı Dönemleri I- Tanzimat Edebiyatı (1860–1896) a) 1. Dönem b) 2.Dönem II- Edebiyat-ı Cedide (Servet-i Fünun) 1896–1901 III- Fecr-i Ati (1901–1911) IV- Milli Edebiyat Akımı (1911–1918) V- Milli Mücadele Dönemi (1918–1923) a) 1940 Yılına kadar Türk Edebiyatı b) Son Dönem Türk Edebiyatı c) Günümüz Halk Edebiyatı XIX. YÜZYIL TÜRK EDEBİYATI 19. yüzyılda Divan edebiyatı ve Halk edebiyatı yüzyıllar süren etkinliklerini yitirmiş Tanzimat Fermanı'nın ilanından sonra (19.yüzyılın ikinci yarısında) yerlerini Batı edebiyatı etkisinde gelişen Tanzimat edebiyatına bırakmıştır. 1-XIX. Yüzyıl Türk Edebiyatı a) Genel Özellikleri 1- 19. yüzyılda Divan edebiyatı olarak da adlandırdığımız Klasik Türk edebiyatı etkinliğini yitirmiş şairler kendilerinden öncekileri taklitten öte gidememiş1erdir. Ancak Enderunlu Vasıf Yenişehirli Avni Keçecizade İzzet Molla gibi sanatçılarımız edebiyatımıza bazı yenilikler getirerek Divan edebiyatının bir süre daha devam etmesini sağlamışlardır. 2- Bu yüzyılda Divan şairleri halkın kullandığı deyimleri sözcükleri kullanarak halk şiiri özelliklerini. Divan şiirine getirmişlerdir. 3- Buna karşılık 19.yüzyılda Halk şairleri Divan şiirinin etkisinde daha çok kalmış; bu etkiyle aruz ölçüsünü kullanmış Arapça ve Farsça sözcük ve tamlamalara daha fazla yer vermişlerdir. 4- 19.yüzyılın ikinci yarısında Divan ve Halk edebiyatları etkisini yitirmiş yerlerini Batı edebiyatı etkisinde gelişen Tanzimat edebiyatına bırakmıştır. 5- Tanzimat edebiyatı ile birlikte toplumcu bir sanat anlayışı benimsenmiş; hak adalet özgürlük gibi kavramlar edebiyatımıza yerleşmiştir. 6- Yine Tanzimat edebiyatı ile Batı edebiyatını etkileyen Klasizm Romantizm Realizm gibi edebi akımlar bizim edebiyatımızı da etkilemiş; roman hikâye tiyatro makale gibi yeni türler ilk kez edebiyatımızda yer almıştır. b) Manzum Eserler 19.yüzyılda Divan ve Halk edebiyatları eski etkilerini yitirmiş özellikle Divan şairleri söyleyiş yönünden güçlü şiirler ortaya koyamamışlardır. Bu yüzyılda Divan şairleri halka yaklaşır ve halk şiirinin özelliklerinden yararlanırken; Halk şairleri de divan şiirinin söyleyiş özelliklerine yaklaşmışlardır. Divan şairleri "mahallileşme" akımının sonucu halkın kullandığı söyleyiş özelliklerinden yararlanmış deyimleri bol bol kullanmışlardır. Bu yüzyılın Divan şairlerinin başlıcaları Yenişehirli Avni Enderunlu Vasıf ve Keçecizade İzzet Molla'dır. Yenişehirli A Avni Divan geleneği ile yetiştiği halde Halk şiirinden de etkilenmiştir. Şiirlerinde Mevlana tarikatına (Mevlevilik) mensup olduğu için Tasavvufun izleri görülür Aynı yüzyılda yaşayan Enderunlu Vasıf ise I8.yüzyıl Divan şairi olan Nedim'in tarzını devam ettirmiş; sade içten bir anlatım kullanmıştır. Şiirlerinde İstanbul'u anlatmış Nedim gibi zevk ve eğlenceden neşeden söz eden şiirler yazmıştır. Bu yüzyılın diğer Divan şairleri gibi halk söyleyişlerini kullanmıştır. Edebiyatımızda "Mihnet-i Keşan" adlı mesnevisiyle tanınan Keçecizade İzzet Molla Divan şiirine birçok yeni kavramlar getirmiştir. "Mihnet-Keşan" konu ve tema bakımından yeni bir eserdir. Bu eserinde şair başından geçen bir olayı anlatarak psikolojik yorumlar yapmıştır. 19.yüzyılın en önemli Halk şairleri Dadaloğlu Seyrani Bayburtlu Zihni ve Erzurumlu Emrah 19.yüzyılın güçlü Halk şairlerinden Dadaloğlu Avşar Türkleri arasından yetişmiş ve onların acılarını dile getirmiştir. Şiirlerinde yiğitlik haksızlığa karşı gelmek adalet gibi kavramlarla aşk güzellik ve doğa ile ilgili konuları işlemiştir. Bu yüzyılın önemli şairi Seyrani "taşlama"ları ile tanınır. Çevresinde gördüğü aksaklıkları ahlaksızlıkları haksızlıkları ince bir mizahla taşlamalarında dile getirmiş devletin en üst kademelerinde bulunanları bile yanlışlarından dolayı korkmadan eleştirmiştir. 19.yüzyılda Divan tarzında da şiirler yazan ama asıl halk şiirine ait "koşma"larıyla tanınan ve sevilen şairimiz Bayburtlu Zihni iyi bir eğitim görmüştür. Divan şiirinin etkisiyle Arapça ve Farsça sözcükleri kullanmıştır. Lirik içten bir anlatımı vardır. Bayburtlu Zihni gibi Halk şiirine Divan şiiri öğelerini getiren bir diğer Halk şairimiz de Erzurumlu Emrah'tır. Kendisinden sonra birçok halk şairini etkileyen Erzurumlu Emrah Arapça ve Farsça sözcüklere yer vermesine rağmen Türkçeyi başarıyla kullanmış şiirlerini lirik ve içten bir anlatımla söylemiştir. c) Mensur Eserler Divan edebiyatında nazım hep ön planda olmuş ancak 15.yüzyıldan sonra nesir gelişmeye başlamıştır. 19.yüzyılda ise nesir türlerinin daha ön plana geçtiğini görüyoruz. Bu yüzyılın nesir türündeki önemli eserleri Yirmi sekiz Çelebi Mehmet'in "Sefaretname"si ile "Mütercim Asım Tarihi"dir. Mütercim Asım'ın bu kitabı yakın tarihimizi anlatan önemli bir eserdir. XIX. YÜZYIL DÜNYA EDEBİYATI Avrupa'da Rönesans'la her alanda başlayan gelişmeler edebiyata da yansıdı. 17.yüzyılda kaynağını Eski Yunan ve Latin eserlerinden alan klasik b ir edebiyat anlayışı oluştu. 1789 Fransız devriminden sonra ise birbirinden farklı yeni edebiyat anlayışları ortaya çıktı. Edebiyatta önemli gelişmeler ve büyük bir canlılık oluştu. Avrupa'da özellikle Fransa'da başlayan bu gelişmeler daha sonra bütün dünyaya yayıldı. 1- 19.yüzyıl Dünya Edebiyatının Genel Özellikleri Rönesans XV. ve XVI. yüzyıllarda Avrupa'nın "altın çağı" olmuştur. Bu dönemin yazarları öncelikle Eski Yunan ve Latin edebiyat eserlerini örnek almışlar; ancak bu örneklere Yeniçağ'ın tüm düşünce özelliklerini ve yeniliklerini de katarak çok güzel ve özgün eserler ortaya koymuşlardır. Yaşadıkları toplumun ürünü olan edebiyatçılar ait oldukları toplumlara siyasal sosyal kültürel gelişimlerini yansıtırlar. Sanatçılar bu kavramları yansıtırken hep arayış içinde olmuşlar ve toplumda beliren eğilimlere göre bu arayışlarını sürdürmüşler. Sanatçıların toplum psikolojisine göre bu eğilimlere şekil vermesiyle yeni biçimler türler karakterler ortaya çıkmış böylece edebi akımlar oluşmuştur. Edebiyatta görüş duyuş anlayış farklılıklarından oluşan çığırlara edebi akım denir. Avrupa'da özellikle Fransa'da ortaya çıkan bu edebi akımlar zamanla bütün dünya edebiyatlarını etkilemiş Tazimattan sonra da bizim edebiyatımızda etkisini göstermiştir Edebi akımlardan Romantizm Realizm ve Sembolizm ile bu akımlardan etkilenmiş Dünya edebiyatının seçkin sanatçılarından birkaçı hakkında bilgi verelim: 2- Romantizm Edebiyat Akımı- Victor Hugo 17.yüzyılda ortaya çıkan Klasisizm akımının sanatçıyı sıkan belirli kuralları vardır. İşte sanatçıyı sıkan bu kuralcılığa bir tepki olarak 19.yüzyılda Romantizm akımı doğmuştur. Akıl ve sağduyuya dayanan Klasisizm'e karşılık Romantizm'de hayaller duygular ve coşkular önem kazanmıştır. Romantizm'de kişiler çevreleri içinde ele alınmış gerçekler tüm yönüyle verilmiştir. Romantizm akımının öncüsü ünlü Fransız yazarı Victor Hugo’dur. Victor Hugo "Cromwell" adlı tiyatro eserinin önsözünde Romantizm'in ilkelerini belirtmiş "Hernani" dramının oynanmasından sonra da Romantizm kesin zaferini kazanmıştır. Şiir tiyatro roman türünde eserler veren Victor Hugo eserlerinde özgürlük vatan sevgisi demokrasi insanlık gibi toplumsal kavramları savunmuş doğaya önem vermiş insan ilişkilerindeki duygusallığı heyecanları ve coşkuyu işlemiştir. Victor Hugo'nun anlatımı akıcı ve sürükleyicidir. Zengin ve güçlü bir söyleyişle yazmıştır. Sefiller ve Notre Dame'nin Kamburu adlı romanları Victor Hugo'nun Dünya Klasikleri içinde yer alan çok önemli eserlerindendir 3- Realizm Edebiyat Akımı- Tolstoy-Stendhal Realizm 19.yüzyılın ikinci yansında Romantizme tepki olarak doğmuş bir edebiyat akımıdır. 19.yüzyılda deneysel bilimlerin gelişmesiyle oluşan Realizm insanın ve toplumların hayatının bütün oluş çizgilerini nedenleriyle görmek göstermek isteyen; yani gerçeği olduğu gibi anlatmayı amaç edinen edebiyat akımıdır. Realizm Romantizme karşı kesin Üstünlüğünü Fransız yazan Gustave Flaubert'in "Madam Bovary" adlı eseri ile kazandı. Önce Fransa'da ortaya çıkan Realizm daha sonra bütün Dünya edebiyatlarını etkilemiştir. Honore de Balzac Guy de Maupassant Stendhal Tolstoy Dostoyevski Çehov Charles Dickens John Steinbeck realist yazarlardandır. Dünya edebiyatının en seçkin sanatçılarından birisi Rus yazarı Tolstoy'dur. Dram türünde de eserleri olmasına rağmen Tolstoy'un asıl gücü romanlarındadır. Halkı çok iyi tanıyan Tolstoy romanlarında çok başarılı karakterler yarattı. Toplumdaki dengesizlikleri eşitsizlikleri memleketinin hayatını ve özelliklerini realist bir görüşle yazdığı romanlarında çok canlı bir biçimde anlattı. Tolstoy görüşlerini keskin bir gözlem gücüyle yapmacıklıktan uzak sade ve son derece akıcı bir anlatımla dile getirdi "Harp ve Sulh" "Diriliş" "Anna Karenina" Dünya edebiyatının seçkin örneklerindendir Dünya edebiyatının bir diğer önemli yazarı Realizm edebi akımının öncülerinden olan Fransız yazar Stendhal'dir. Gezi anı deneme hikâye ve roman türlerinde eserler veren Stendhal'in en başarılı olduğu alan romandır. İlk ve en önemli eseri olan "Kırmızı ve Siyah" ilk psikolojik romandır ve Dünya edebiyatının en büyük eserlerindendir. İnsanlar hakkında eşsiz deneyimler kazanan çevresini çok iyi gözlemleyen Stendhal bütün birikimlerini roman ve hikâyelerinde başarıyla kullandı. Stendhal'in yalın sade gerçekçi ve etkileyici bir anlatımı vardır. 4- Parnasizm ve Sembolizm Edebiyat Akımları-Paul Verlaine Realizm edebiyat akımının şiirdeki biçimine Parnasizm denir. Parnasizm şiirdeki gerçekçiliktir. "Sanat için Sanat" görüşünü benimseyen Parnasyen şairler duygudan çok tasvire düşünceye biçim ve söyleyiş güzelliğine önem vermişlerdir. Sembolizm ise 19.yüzyılın ikinci yarısında Parnasizm'e tepki olarak doğan bir diğer edebi akımıdır. Sembolizm doğrudan doğruya anlatılması mümkün olmayan ince derin duyguların ve coşkunlukların sembollerle ve seçkin sözlerin yarattığı müzikle dile getirilmesini isteyen bir ede*biyat akımıdır. Sembolizm'de doğa değil onun insan ruhunda bıraktığı izlenimler anlatılır. Anlam kapalıdır. Sözler anlamları ile değil yaratacakları ahenkle müzikle önemlidir. Paul Verlaine Baudelaire Arthur Rimbaud bu akımın öncülerindendir.